Demiryolu EMU: EN 50121 serisi ve çekme gücü ortamı
Demiryolu sistemlerinde EMU: bütün sistem, araç ve donanım düzeyleri, EN 50121 serisinin bölümleri, çekme gücünün ve uzun iletkenlerin neden ortamı zorlaştırdığı.
Demiryolu, EMU açısından tuhaf bir birleşimdir. Bir yanda çok yüksek güç düzeyleri (çekme enerjisi ve motorlar), öbür yanda hassas sinyalizasyon ve haberleşme vardır. Üstelik hat, her türlü ortamdan geçer: şehir, tünel, açık arazi. Bu yüzden demiryolunda EMU’nun ele alınması gereken üç düzey vardır: bütün demiryolu sistemi, araçlar ve araçlara ya da hat boyuna kurulan donanım.
Şekil: Demiryolunda EMU bölgeleri ve EN 50121 serisinin ilgili bölümleri (yalnızca bölüm adları, şematik).
Standart ailesi
Demiryolunun EMU’su EN 50121 serisinde (“Demiryolu uygulamaları, Elektromanyetik uyumluluk”) düzey düzey ele alınır. Uluslararası karşılığı IEC 62236 serisidir. Türkiye’de Avrupa standartları genellikle TSE tarafından TS EN olarak yayımlanır. Belirli bir bölümün TS numarası ve geçerliliği için TSE’ye bakın.
| Bölüm | Konu (özet) |
|---|---|
| EN 50121-1 | Genel |
| EN 50121-2 | Bütün demiryolu sisteminin dış dünyaya yayılımı |
| EN 50121-3-1 | Araçlar: tren ve komple taşıt |
| EN 50121-3-2 | Araçlar: donanım |
| EN 50121-4 | Sinyalizasyon ve haberleşme donanımının yayılımı ve bağışıklığı |
| EN 50121-5 | Sabit güç besleme tesisleri ve donanımının yayılımı ve bağışıklığı |
Bölümün seçimi donanımın türüne ve uygulamaya göre yapılır. Kesin gereksinimi demiryolu otoritesi, altyapı yöneticisi ve proje için görevlendirilmiş kuruluş belirler.
Demiryolu neden farklı?
Neden böyle? Bir ürün küçük bir kutudur, demiryolu ise kilometrelerce uzanan bir iletken ağıdır.
- Çekme gücü: Alternatif ve doğru akım sistemlerinde yüksek gerilim, pantograf, dönüştürücü ve anahtarlama güçlü ve çeşitli bozukluklar doğurur.
- Uzun iletkenler: Ray, katener ve kablolar hem anten hem de iletilen yol gibi davranır.
- Sinyalizasyon ve haberleşme: Hat devreleri, telsiz sistemleri ve balizler çekme sisteminin hemen yanında çalışmak zorundadır.
- Bütün sistemin yayılım sınırları: Hattan tanımlı bir uzaklıkta ifade edilir. Amaç, komşu telsiz hizmetlerini korumaktır.
- Bağışıklık testleri: Olağan yayılan ve iletilen testlere ek olarak demiryolu ortamına özgü sınavlar, örneğin besleme üzerinde darbe ve geçici olaylar içerir.
Parçaların hangi bölüme düştüğünü nasıl anlarsınız?
Basit bir soru yardımcı olur: Bu donanım nerede duruyor ve kim işletiyor?
- Araca monte edilen bir cihaz (güç dönüştürücü, kapı denetleyici, bilgilendirme ekranı) için araç bölümü, yani 3-2 tipik başlangıçtır.
- Hat boyuna veya merkeze kurulan sinyalizasyon ve haberleşme donanımı için bölüm 4.
- Trafo merkezi ve sabit güç donanımı için bölüm 5.
- Hattın dışarıya yaptığı yayılım için bölüm 2.
Bu eşleştirme yalnızca bir yönlendirmedir. Proje şartnamesi ve görevlendirilmiş kuruluşun yorumu belirleyicidir.
Test planına girmeden önce sorular
Bir demiryolu donanımı için EMU planı yaparken şu sorular işe yarar:
- Donanım araçta mı, hat boyunda mı, trafo merkezinde mi çalışacak?
- Sözleşme hangi EN 50121 bölümüne ve hangi sürüme atıf yapıyor?
- Hangi portlar (besleme, sinyal, haberleşme) test edilecek ve hangi bozukluklar bu portlara uygulanacak?
- Donanım hem yayılım hem bağışıklık açısından mı değerlendirilecek? Sinyalizasyon donanımı için bölüm 4 ikisini birlikte ele alır.
- Kabul ölçütünü kim koyuyor: demiryolu otoritesi, altyapı yöneticisi veya görevlendirilmiş kuruluş?
Neden böyle? Demiryolunda aynı cihaz farklı yerde çalışırsa farklı bölüme girer. Bu yüzden önce konumu, sonra bölümü belirlemek gerekir. Gereksinimin belirsiz kaldığı bir projede testten sonra çıkan itiraz, tasarımı yeniden açabilir.
Tasarımcı için notlar
- Şartnamenin hangi EN 50121 bölümüne ve hangi sürüme atıf yaptığını sözleşmeden okuyun.
- Besleme girişinde sağlam filtre ve koruma tasarlayın. Çekme gücü ortamında geçici olaylar sık görülür.
- Uzun kablolar için ekran sonlandırmayı ve kablo ayrımını önceden planlayın.
- Sinyalizasyon donanımında bağışıklık kadar yayılım da dikkate alınmalıdır. Bölüm 4 ikisini birlikte ele alır.
Biliyor muydunuz? Demiryolu EMU’sunda “yayılım” yalnızca ürünlerden değil, bütün sistemden istenir. EN 50121-2, bütün demiryolu sisteminin dış dünyaya yayılımını tanımlar ve sınırlar hattan belirli bir uzaklıkta ifade edilir. (Kaynak: EN 50121 serisinin bölüm başlıkları, CENELEC.)
Ayrıca bakın
- Filtreleme ve filtre yerleşimi
- Kablolama ve bağlantılar
- Enerji sistemleri ve elektrikli araç şarjı
- Kaynaklar ve resmî bağlantılar