Filtreleme: X ve Y kondansatörleri, ortak mod bobini ve filtre yerleşimi
Güç hattı EMU filtresinin elemanları, ekleme kaybının neden katalogdaki değerle aynı olmadığı, filtrenin giriş noktasına yerleştirilmesi, kaçak akım sınırı ve bobin doyması.
Güç hattı filtresi alçak geçiren bir devredir: 50/60 Hz şebeke gücünü (veya doğru akımı) geçirir, radyo frekanslı gürültüyü zayıflatır. Kablonun cihaza girdiği yerde iletilen yayılımı azaltmak, dışarıdan gelen gürültüyü içeri sokmamak ve ekranlı bir hacmin sınırını delmeden güç taşımak için kullanılır. Filtre seçimi çoğu zaman bir katalog sayfasından fazlasını ister. Bu yazıda elemanları, yerleşimi ve en sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Hangi eleman hangi gürültüye karşı?
Bir hat çiftindeki gürültü iki bileşenden oluşur ve filtre genellikle her biri için ayrı bir eleman taşır.
- Diferansiyel mod: Akım bir iletkenden gider, diğerinden döner. X kondansatörleri (hatlar arasına bağlı) ve seri bobinlerle bastırılır.
- Ortak mod: Akım bütün iletkenlerde aynı yönde akar ve toprak veya parazitik kapasite üzerinden döner. Ortak mod bobini ve Y kondansatörleri (hat ile toprak arasına bağlı) ile bastırılır.
Ortak mod bobini aynı çekirdeğe sarılmış iki veya daha fazla sargıdan oluşur. Ortak mod akımına yüksek empedans gösterir, diferansiyel akıma neredeyse hiç göstermez. Bu yüzden şebeke akımını engellemeden gürültüyü keser.
Y kondansatörü ile güvenlik arasındaki denge
Y kondansatörleri 50/60 Hz’de de toprağa küçük bir akım taşır. Bu kaçak akım ürün güvenliği standartlarında sınırlandırılmıştır. Yani ortak mod gürültüsünü kondansatörle bastırma imkânınız güvenlik tarafından kısıtlanır ve işin büyük kısmını ortak mod bobini görür. Sınır değerleri ilgili ürün güvenliği standardından okunmalıdır. Bu sayfada sayı verilmemiştir.
Katalogdaki zayıflatma neden gerçek değildir?
Ekleme kaybı, filtre olmadan ve filtre varken gürültünün ne kadar azaldığını dB cinsinden gösterir. 20 dB gerilimin 10 kat, 40 dB 100 kat, 60 dB 1000 kat azalması demektir.
Kayıp, kaynak ve yük empedansına bağlıdır. Katalog eğrileri çoğunlukla tanımlı bir sistemde, örneğin 50 Ω kaynak ve 50 Ω yükle ölçülür. Bu bir karşılaştırma ölçütüdür. Gerçek şebeke empedansı frekansa ve yere göre değişir. CISPR 17, gerçek davranışı sınırlamak için en kötü empedans kombinasyonlarını (düşük kaynak, yüksek yük gibi) kullanan yöntemleri anlatır.
Şekil: Alçak geçiren filtre tepkisi. İşaretçi eğri boyunca ilerler. Birinci derece yapı dekad başına 20 dB, ikinci derece yapı 40 dB eğim verir (genel filtre teorisi, şematik).
Gerçek elemanlar ideal değildir. Bobinin parazitik kapasitesi vardır ve kendi rezonans frekansının üstünde kondansatör gibi davranır. Kondansatörün parazitik endüktansı vardır ve rezonansın üstünde bobin gibi davranır. Girişle çıkış tarafı arasındaki kuplaj da yüksek frekansta filtreyi atlatır. Kısa terminaller, düşük endüktanslı kondansatörler, giriş ve çıkışı ayıran metal kasa ve geçit kondansatörleri filtrenin kullanılabilir bandını genişletir.
Yerleşim filtrenin yarısıdır
Şekil: Soldaki yerleşimde filtre kablonun girdiği duvarda ve kasaya bağlıdır. Sağdaki yerleşimde filtre içeridedir ve girişten filtreye giden uzun korumasız tel gürültüyü yeniden içeri bağlar (şematik).
Neden böyle? Filtre, gürültünün geçeceği yolun üzerine konmuş bir engeldir. Engelden önceki tel, ekranı delip içeri girmiş bir antendir. Filtre girişten uzaksa gürültü zaten kabinin içinde yayılmıştır.
- Filtreyi kablonun girdiği yere, ekran veya kasa sınırına koyun.
- Filtre kasasını şasiye kısa, geniş ve düşük endüktanslı biçimde bağlayın.
- Filtrelenmiş ve filtrelenmemiş telleri birlikte demetlemeyin.
- Ekran duvarından geçen filtrelerde duvara 360° bağlantı tercih edin, ekranı bozmayın.
- Bobinin en yüksek akımda (ve darbe sırasında) doymadığını kontrol edin.
Diğer bastırma elemanları
Ferrit çekirdek ve boncuklar tele kayıplı bir empedans ekler ve kablolardaki ortak mod akımlarında işe yarar. Varistör, TVS diyot ve gaz deşarj tüpleri geçici olaylara karşı korur. Geçit kondansatörleri kasanın duvarına yerleştirilmiş kondansatörlerdir ve sinyal içinden geçer.
Sık yapılan hatalar
- Uzun telle topraklanmış filtre.
- Filtrelenen kablonun yanından geçen korumasız kablo.
- Yalnızca katalog zayıflatmasına bakarak seçim.
- Akım altında veya darbede doyan bobin.
- Fazla Y kapasitesiyle kaçak akım sınırını aşmak.
Biliyor muydunuz? Her 20 dB, gerilimde on katlık düşüş demektir. 60 dB ise gürültü geriliminin binde birine inmesi anlamına gelir. Ama bu değer çoğunlukla 50 Ω’luk bir ölçüm sistemindeki karşılaştırma değeridir; gerçek üründe farklı çıkabilir. (Kaynak: ekleme kaybının tanımı ve ölçüm koşulları için CISPR 17.)