EMC TürkiyeElektromanyetik uyumluluk bilgi sitesi

İletilen yayılım ölçümü

Bir ürünün priz üzerinden şebekeye verdiği radyo frekanslı gürültü nasıl ölçülür? AMN/LISN, 150 kHz–30 MHz aralığı, masa ve referans düzlemi yerleşimi, tipik başarısızlık nedenleri.

Aynı prizden beslenen iki cihaz düşünün. Biri çalışırken radyo hışırdıyor, diğeri sessiz. Ürününüz hangisi? Bunu öğrenmek için duvardaki prize bakmak yetmez, çünkü her binanın şebekesi farklı davranır. İletilen yayılım testi bu belirsizliği ortadan kaldırmak için vardır.

Ne ölçülür?

Ölçülen şey, ürünün güç kablosundan şebekeye geri gönderdiği yüksek frekanslı gerilimdir. Ticari ürünlerde bakılan aralık genellikle 150 kHz ile 30 MHz arasıdır. Bazı ürün standartları daha düşük bir başlangıç ister; bu yüzden kesin aralık her zaman ilgili ürün standardından okunur.

Ölçüm her hat için ayrı yapılır: faz ve nötr sırayla okunur. Alıcı iki ayrı dedektörle çalışır. Yarı tepe (quasi-peak) dedektörü gürültünün tekrarlanma hızını da hesaba katar, ortalama dedektörü ise sürekli bileşenleri öne çıkarır. Ölçüm bant genişliği 9 kHz’dir ve ürünün çoğunlukla iki sınırı birden geçmesi gerekir. İki okuma arasındaki fark da bir ipucudur: büyük fark, gürültünün darbeli ve geniş bantlı olduğunu düşündürür.

Sınırlar iki sınıfa ayrılır. A sınıfı ticari ve sanayi ortamı, B sınıfı konut ortamı içindir; B sınıfı daha katıdır.

Düzenek neden böyle kurulur?

İletilen yayılım düzeneği: 0,8 m yüksekliğinde masa, 0,4 m'de dikey referans düzlemi, 0,8 m'de AMN

Şekil 1. Masaüstü bir ürün için iletilen yayılım düzeneği (yandan görünüş, şematik). Ürün yalıtkan masada, AMN ise dikey düzleme bağlıdır.

Ürün, iletken olmayan bir masanın üzerine, yerden 0,8 m yüksekliğe konur. Masanın arkasında, ürünün 0,4 m ötesinde, 2 m × 2 m boyutunda dikey bir metal referans düzlemi bulunur. AMN bu düzleme elektriksel olarak bağlanır ve ürüne yaklaşık 0,8 m uzaklıktadır. Ürünle AMN arasındaki şebeke kablosu yaklaşık 1 m olur; fazla boy küçük bir deste halinde katlanır.

Her ölçü bir işe yarar. Düzlem ve mesafeler, kablonun ve gövdenin “toprak” ile kuplajını tanımlı hale getirir. Böylece iki ayrı laboratuvarda aynı ürünün aynı düzenekle ölçülmesi mümkün olur. Yerleşimin ayrıntıları, hangi ürün standardı uygulanıyorsa onun düzenek bölümünde yer alır; bu sayfadaki değerler tipik masaüstü düzenin özetidir.

AMN/LISN ne yapar?

AMN/LISN iki kapılı devre olarak: şebeke tarafı, EUT tarafı, 50 ohm ölçüm portu ve RF portu

Şekil 2. AMN’nin blok düzeyinde gösterimi. Ayrıntılı bileşen değerleri bilerek çizilmemiştir.

Yapay şebeke ağı (AMN, diğer adıyla LISN) iki iş görür. Birincisi, ürüne radyo frekanslarında tanımlı bir empedans sunar; ölçüm artık binanın bilinmeyen şebeke empedansına bağlı kalmaz. İkincisi, şebekede zaten bulunan gürültüyü ürün tarafından ayırır ve her hattaki gürültü gerilimini 50 Ω’luk ölçüm portundan EMI ölçüm alıcısına verir. Kullanılmayan ölçüm portları 50 Ω ile sonlandırılır.

Haberleşme ve veri portları (Ethernet, USB gibi) için aynı fikir farklı bir araçla uygulanır: asimetrik yapay ağlar (AAN) veya empedans dengeleme ağları (ISN). Bunlar çoğunlukla ortak mod bileşenini, 150 Ω’luk tanımlı bir ortak mod empedansıyla ölçer.

Sonuç neyi gösterir, testten kalmak ne demektir?

Ölçüm sonucu, frekansa karşı çizilmiş bir eğridir ve sınır çizgisiyle karşılaştırılır. Sınırın altında kalan boşluğa “marj” denir. Marjı küçük bir ürün, ölçüm belirsizliği yüzünden riskli sayılır.

Testten kalmanın en sık görülen nedenleri şunlardır:

  • yeterli giriş filtresi bulunmayan anahtarlamalı güç kaynakları,
  • kötü yerleşim veya topraklama nedeniyle etkisini yitiren filtreler: parazit kapasitans filtreyi “atlatabilir”,
  • motor sürücüleri, ışık kısıcılar ve LED sürücüleri,
  • ortak mod bobininin veya Y kondansatörünün yetersiz kalması. Y kondansatörü büyütmek kaçak akım güvenlik sınırına takılabilir.

Testten kalmak ürünün kullanılamaz olduğu anlamına gelmez; bu bir tasarım bilgisidir. Hangi frekansta aştığı, gürültünün kaynağını söyler.

Hazırlık ve sık yapılan hatalar

Teste gitmeden önce şebeke kablosunu ve filtre bağlantısını gözden geçirin. Filtrenin gövdeye kısa ve düşük empedanslı bağlandığından emin olun. Prototipte AMN, spektrum analizörü ve bir geçici bastırıcı ile kendi ön ölçümünüzü yapabilirsiniz; bu, ön uygunluk testleri sayfasında anlatılır.

Sık yapılan hatalar:

  1. Test sırasında nihai üründe kullanılmayacak bir kablo veya yük bağlamak.
  2. Ürünü en gürültülü çalışma modunda ölçmemek.
  3. Ürünün ölçülen hatlarından birini unutmak (faz ya da nötr).
  4. Filtreyi gövde yerine uzun bir kabloyla bağlamak.

Biliyor muydunuz? Ticari ölçümlerde en yaygın yapay şebeke ağı, 50 Ω ile 50 µH + 5 Ω’luk seri koldan oluşan “V ağı”dır; her hattın topraka göre gerilimini ölçer. (Kaynak: CISPR 16-1-2.)

Ayrıca bakın

Kaynaklar

Son gözden geçirme: 16.11.2026.