EMC TürkiyeElektromanyetik uyumluluk bilgi sitesi

Şebeke frekanslı manyetik alan bağışıklığı

Bir ürün, 50 Hz'lik manyetik alanın yakınında neden bozulur? İndüksiyon bobini yöntemi, A/m düzeyleri, üç eksenli maruz bırakma ve hangi ürünlerin duyarlı olduğu.

Bir ölçüm cihazı, laboratuvarda mükemmel çalışıyor. Bir trafo odasının hemen yanındaki panoya takıldığında ise okuduğu değer kayıyor. Radyo dalgası yok, kablo gürültüsü yok. Suçlu, duvarın ardındaki akım taşıyan barada oluşan 50 Hz’lik manyetik alandır. Bu sayfa, o alana karşı bağışıklığın nasıl sınandığını anlatır.

Alan nereden gelir, kimi etkiler?

Güç kabloları, transformatörler, bara sistemleri, motorlar ve akım taşıyan her iletken, şebeke frekansında (50 veya 60 Hz) ve onun katlarında manyetik alan üretir. Elektronik cihazların çoğu bundan etkilenmez; ama “manyetik olarak duyarlı” olanlar bozulabilir:

  • katot ışınlı tüpü olan ekranlar (görüntü titrer),
  • Hall etkili algılayıcılar, manyetometreler ve pusulalar,
  • endüktif algılayıcılar ve halka antenler,
  • doyuma gidebilen manyetik bileşenler (bazı transformatörler, röleler),
  • hassas analog giriş katları olan tıbbi ve ölçüm cihazları.

Bu yüzden birçok ürün standardı testi yalnızca bu tür ürünlere uygular.

Test nasıl yapılır?

Yöntem IEC 61000-4-8’de anlatılır. Ürün, bir indüksiyon bobininin alanına konur. Bobin, ürünün bulunduğu hacimde yaklaşık düzgün bir alan veren büyük bir kare halkadır ve şebeke frekansındaki bir akım kaynağıyla sürülür. Standart bobinin kenarı 1 m’dir; daha büyük ürünler için daha büyük bobinler ya da iki bobinli (Helmholtz tipi) bir düzen kullanılır.

Alan şiddeti amper/metre (A/m) ile verilir. Sürekli uygulanan sık düzeyler 1, 3, 10, 30 ve 100 A/m’dir. Arıza akımlarını temsil eden daha yüksek düzeyler ise yalnızca birkaç saniye uygulanır. Hangi düzeyin geçerli olduğunu ürün standardı seçer. Alışık olduğumuz manyetik akı yoğunluğuna çevirmek isterseniz, havada 1 A/m yaklaşık 1,26 µT’ya karşılık gelir; yani 100 A/m yaklaşık 126 µT eder (µ₀ = 4π × 10⁻⁷ ile hesap).

Ürün, alanın içinden her eksende geçmesi için birbirine dik üç yönde ayrı ayrı denenir. Normal çalışır halde izlenir; ekranın titremesi, okunan değerin kayması gibi bozulmalar kaydedilir.

Neden bobin, neden üç yön?

Manyetik alan çizgileri bir bobinin içinden geçer ve gövdeye göre yön taşır. Bir algılayıcının ya da bir iç bobinin duyarlılığı yöne bağlıdır: aynı ürün bir eksende rahat, başka bir eksende duyarlı olabilir. Test üç ekseni de denediği için bu yön bağımlılığı gizli kalmaz. Bobinin amacı, ürünün bulunduğu hacimde alanı tanımlı ve tekrarlanabilir kılmaktır.

Sonuç nasıl yorumlanır?

Başarım ölçütü ürün standardında, ürünün işlevine göre yazılır: örneğin ekranda ufak bir titreşime izin verilir ama okunan değerin değişmemesi beklenir. Alan kapatıldığında ürün normale dönmüyorsa durum daha ciddidir. Bozulma görülen düzeyi ve eksenini kaydetmek, çözümün mesafede mi, ekranlamada mı yoksa algılayıcının yerinde mi aranacağını söyler.

Komşu yöntemler

  • IEC 61000-4-9 darbeli manyetik alan uygular; yıldırım ya da yakındaki iletkenlerdeki arıza akımlarını temsil eder.
  • IEC 61000-4-10 sönümlü salınımlı manyetik alan uygular; yüksek gerilim trafo merkezlerindeki anahtarlamayı temsil eder.

Çözüm yolları

  • Mesafe: alan kaynaktan uzaklaştıkça hızla zayıflar; duyarlı parçayı kaynaktan uzaklaştırmak en ucuz çözümdür.
  • Manyetik ekranlama: duyarlı parçanın çevresine, mu-metal gibi yüksek geçirgenlikli bir malzeme koymak. Alüminyum ve bakır, düşük frekanslı manyetik alanları iyi ekranlamaz.
  • Tasarım: bükümlü çiftler ve küçük çevrim alanları algılamayı azaltır; algılayıcıyı döndürmek ya da yerini değiştirmek, telafi devreleri eklemek de denenir.

Hazırlık ve sık yapılan hatalar

Hazırlık: ürünün manyetik olarak duyarlı parçalarını (algılayıcı, ekran, küçük transformatör) listeleyin ve hangi eksende duyarlı olduğunu bir mıknatıs ya da küçük bir bobinle kabaca yoklayın. Mümkünse ürünü, gerçek kurulumdaki gibi kablolarıyla ve normal çalışma modunda deneyin; böylece laboratuvar sonucu sahadaki duruma daha yakın olur.

Sık hatalar: yalnızca tek eksende denemek, ürünü çalışmıyorken test etmek, kuruluma yakın büyük akım taşıyan kablo ve baraların alanını hesaba katmamak ve alüminyum ya da bakır bir kutuyla düşük frekanslı alana karşı korunulacağını varsaymak.

Biliyor muydunuz? Alüminyum ve bakır, düşük frekanslı manyetik alanları iyi ekranlamaz; bu alanlara karşı yüksek geçirgenlikli mu-metal gibi malzemeler kullanılır. Bu yüzden 50 Hz’lik alana karşı ince bir alüminyum kutu çoğu zaman çözüm olmaz. (Konu başlığı: IEC 61000-4-8.)

Ayrıca bakın

Kaynaklar

Son gözden geçirme: 16.11.2026.