EMC TürkiyeElektromanyetik uyumluluk bilgi sitesi

EMC sözlüğü

Bu sitede geçen elektromanyetik uyumluluk terimlerinin kısa tanımları.

Alan düzgünlüğü

Yayılan bağışıklık testinde, ürünün bulunacağı düzlemde oluşturulan alanın noktadan noktaya ne kadar tutarlı olduğudur.

Alan düzgünlüğü (field uniformity), ürünün konulacağı ızgara üzerinde alan probuyla birçok noktada ölçülerek doğrulanır. İlgili standart, kabul edilen yayılımı ve noktaların oranını belirler. Doğrulanmış alan, ürünün test edildiği alan şiddetinin gerçekte ne olduğunu garanti etmenin yoludur.

ALSE (soğurucu kaplı ekranlı kabin)

Otomotiv bileşen testlerinde kullanılan, duvar ve tavanı soğurucu ile kaplı, yer düzlemli bir tezgâh içeren ekranlı kabindir.

Soğurucu kaplı ekranlı kabin (absorber-lined shielded enclosure, ALSE), CISPR 25 ve ISO 11452-2 gibi yöntemlerde kullanılır. Bileşen ve kablo demeti yer düzlemli tezgâhın üzerine, belirli bir yükseklikte yerleştirilir. Araç düzeyindeki testler için çok daha büyük odalar kullanılır.

Anten faktörü

Antenin yakaladığı elektrik alan şiddetini terminalindeki gerilime çeviren dönüşüm katsayısıdır.

Anten faktörü (antenna factor), alan şiddetinin anten terminalindeki gerilime oranıdır ve dB(1/m) biriminde verilir. Alıcıdan okunan gerilime anten faktörü ve kablo kaybı eklenerek alan şiddeti bulunur. Faktör kalibrasyonla belirlenir ve anten yüksekliği ile kutuplanmaya göre değişebilir.

Bağışıklık

Bir cihazın elektromanyetik bozukluk altında istenen şekilde çalışmayı sürdürebilme yeteneğidir.

Bağışıklık (immunity), cihazın dış bozukluklara karşı dayanıklılığıdır. Test, belirli bir bozukluğun kontrollü biçimde uygulanması ve cihazın davranışının izlenmesiyle yapılır. Bozukluk sırasında ve sonrasında hangi davranışın kabul edileceği ilgili standartta veya şartnamede önceden tanımlanır. Bağışıklık, EMU’nun yayılımla birlikte iki temel yarısından biridir.

BCI (toplu akım enjeksiyonu)

Kablo demetini saran bir enjeksiyon probuyla demete radyo frekanslı akım verme yöntemidir.

Toplu akım enjeksiyonu (bulk current injection, BCI), kablonun bütün iletkenlerine aynı anda ortak mod akımı verir. Alan yaratmadan kabloların bağışıklığını denemeyi sağlar. Otomotiv bileşen testlerinde sık kullanılır. 1 GHz’in altında yayılan alan testine alternatif olarak kabul eden standartlar vardır.

CDN (bağlama/ayrıştırma ağı)

Bir kabloya test bozukluğunu aktaran ve yardımcı ekipmanı bu bozukluktan ayıran cihazdır.

Bağlama ve ayrıştırma ağı (coupling/decoupling network, CDN), iletilen bağışıklık testinde kullanılır. Bozukluğu test edilen ürüne bağlar, yardımcı ekipmanı etkilenmekten korur. Kullanılmayan CDN girişleri 50 Ω ile sonlandırılır. CDN, ürüne belirli bir uzaklıkta ve yönteme göre yerleştirilir.

CE işareti

Ürünün ilgili mevzuatın gereklerine uygun olduğunu üreticinin beyan ettiğini gösteren işarettir.

CE işareti (CE marking), bir kalite veya onay işareti değil, üreticinin sorumluluğuyla yaptığı bir uygunluk beyanının görünür sonucudur. Ürünün hangi mevzuata tabi olduğuna göre farklı değerlendirme yolları izlenir. Piyasa gözetimi sırasında CE işareti ve uygunluk beyanı kontrol edilen unsurlardandır.

CISPR

IEC bünyesinde radyo girişimini ele alan uluslararası özel komitedir.

CISPR (Comité International Spécial des Perturbations Radioélectriques), 9 kHz ile 400 GHz aralığında radyo alımını girişimden korumaya yönelik standartlar hazırlar. CISPR 16 serisi ölçüm alıcılarını, yapay şebeke ağlarını, antenleri ve test sahalarını ve ölçüm yöntemlerini tanımlar.

Deri derinliği

Alternatif akımın bir iletkenin yüzeyinden itibaren yaklaşık 1/e'ye (yaklaşık %37'sine) düştüğü derinliktir.

Deri derinliği (skin depth), frekans yükseldikçe azalır ve malzemeye bağlıdır. Bakır için 1 MHz’de yaklaşık 66 µm, 100 MHz’de yaklaşık 6,6 µm’dir. Bu yüzden yüksek frekansta ince bir iletken kaplama bile ekranlamada etkili olabilir. Şart, kaplamanın kesintisiz olmasıdır.

Diferansiyel mod

Akımın bir iletkenden gidip diğerinden döndüğü moddur.

Diferansiyel mod (differential mode), iletkenler arasındaki gerilim ve ters yönlü akımla tanımlanır. Faydalı sinyal bu moddadır ve düşük frekanslarda gürültü de çoğunlukla bu moddadır. Ters yönlü akımların alanları büyük ölçüde birbirini götürdüğü için ışınım azdır. X kondansatörleri ve seri bobinler bu moda karşı kullanılır.

Dönüş akımı

Bir sinyal akımının kaynağına geri dönerken izlediği yoldaki akımdır.

Dönüş akımı (return current), alçak frekansta en düşük dirençli yolu izler ve toprak düzleminde yayılır. Yüksek frekansta en düşük endüktanslı yolu, yani izin hemen altındaki yolu seçer. Gidiş ve dönüş yolunun çevrelediği döngü alanı, yayılımı ve parazit toplamayı belirler.

EFT (hızlı geçici olay)

Çok hızlı kenarlı, kısa darbelerin tekrarlandığı bir geçici bozukluk türüdür.

Hızlı geçici olay (electrical fast transient, EFT), burst olarak da anılır. Röle ve kontaktör gibi endüktif yüklerin anahtarlanmasını temsil eder. Darbe serileri güç hatlarına doğrudan, sinyal hatlarına ise kapasitif kıskaç gibi araçlarla bağlanabilir. Ürünün bu olaya dayanıklılığı bağışıklık testiyle denenir.

Ekleme kaybı

Bir filtrenin devreye eklenmesiyle gürültünün ne kadar azaldığını dB cinsinden gösteren değerdir.

Ekleme kaybı (insertion loss), filtre olmadan ve filtre varken yük üzerindeki gürültüyü karşılaştırır. Her 20 dB, gerilimde on kat azalma demektir. Değer, kaynak ve yük empedanslarına bağlıdır. Katalog değerleri çoğunlukla 50 Ω kaynak ve 50 Ω yük gibi tanımlı bir sistemde ölçülür, bu yüzden gerçek üründeki kayıpla aynı olmayabilir.

Ekranlama etkinliği

Bir ekranın alanı ne kadar zayıflattığını dB cinsinden gösteren değerdir.

Ekranlama etkinliği (shielding effectiveness, SE), ekran olmadan ve ekran varken ölçülen alanların oranıdır. Yansıma, soğurma ve çoklu yansıma katkılarının toplamıdır. Gerçek ekranlarda etkinliği çoğunlukla malzeme değil, yarıklar, dikişler ve delip geçen iletkenler belirler. Yaygın ölçüm yöntemlerinden biri IEEE Std 299’dur.

Elektromanyetik girişim (EMI)

Bir kaynaktan gelen elektromanyetik bozukluğun bir alıcıda veya cihazda yarattığı istenmeyen etkidir.

Elektromanyetik girişim (electromagnetic interference, EMI) hem bozukluğun kendisini hem de onun sebep olduğu olumsuz etkiyi anlatmak için kullanılır. Bir anahtarlamalı güç kaynağının radyo alıcısında çıtırtı yapması tipik bir örnektir. EMU’nun amacı, girişimin sorun çıkarmayacak düzeyde kalmasını sağlamaktır.

Elektromanyetik uyumluluk (EMU)

Bir cihazın kendi elektromanyetik ortamında doğru çalışması ve ortama dayanılmaz bozukluk yaymamasıdır.

Elektromanyetik uyumluluk (electromagnetic compatibility, EMC) iki yarımdan oluşur: cihazın ne yaydığı (yayılım) ve neye dayanabildiği (bağışıklık). Konu her zaman kaynak, bağlanma yolu ve kurban üçlüsüyle anlatılır. Bu üçünden herhangi birine müdahale etmek sorunu azaltır. Türkçede kısaca EMU, günlük kullanımda ise çoğu kez EMC denir.

EMI alıcısı

Bozuklukları belirli bir bant genişliği ve dedektörle ölçen, standartlara göre tasarlanmış ölçüm alıcısıdır.

EMI alıcısı (EMI receiver), yayılım ölçümünde anten veya yapay şebeke ağına bağlanır. Standart bant genişlikleri ve tepe, kuasi-tepe, ortalama gibi dedektörler içerir. Spektrum analizörü ön çalışma için kullanılabilir, ama biçimsel ölçüm için alıcının standardın gerektirdiği özellikleri taşıması gerekir.

ESA (elektrik/elektronik alt montaj)

Araca takılmak üzere tasarlanmış elektrik veya elektronik cihaz ya da cihazlar topluluğudur.

ESA (electrical/electronic sub-assembly), UN R10’da araçtan ayrı olarak onaylanabilen bileşen düzeyidir. Araç düzeyindeki test yerine ESA düzeyinde yayılım ve bağışıklık testleri yapılır. ESA onayı üretici için bir seçenektir ve onay yalnızca ilgili tip için geçerlidir.

ESD (elektrostatik boşalma)

Farklı elektrostatik potansiyeldeki iki cismin temasıyla ya da yaklaşmasıyla ortaya çıkan ani akım darbesidir.

Elektrostatik boşalma (electrostatic discharge, ESD), çok kısa sürede yüksek akım ve geniş bantlı bir elektromanyetik alan oluşturur. Test, bir ESD jeneratörüyle iletken yüzeylere temas boşalması, yalıtkan yüzeylere havadan boşalma uygulanarak yapılır. Boşalma ürüne doğrudan veya yakındaki bir yüzeye (dolaylı) uygulanabilir.

EUT (test edilen ürün)

Bir EMU testinde ölçülen veya bozukluğa maruz bırakılan cihazdır.

EUT (equipment under test), test edilen ürünü, kablolarını ve yardımcı cihazlarını kapsayan bir sistem olarak düşünülmelidir. Testte kablo boyu, yerleşim ve çalışma modu sonucu etkiler. Bu nedenle test yapılandırması belgelenir. Aynı kavram için DUT (device under test) de kullanılır.

Ferrit

Bir iletkene geniş bantta kayıplı empedans ekleyen manyetik seramik malzemedir.

Ferrit (ferrite), çekirdek, boncuk veya klips olarak kablolara takılır. Kablolardaki ortak mod akımlarını yaklaşık 10–500 MHz bölgesinde azaltmak için kullanılır. Ferrit yerleşim kaynaklı bir sorunun nedenini ortadan kaldırmaz, yalnızca belirtisini azaltır. Bu yüzden önce yerleşim düzeltilir.

GTEM hücresi

Piramit biçimli, ucu soğurucu ile sonlandırılmış, küçük ürünler için kullanılan iletim hattı yapısıdır.

GTEM hücresi (gigahertz TEM cell), TEM hücresinin GHz bölgesine genişletilmiş biçimidir. Küçük ürünler için yayılım ve bağışıklık ölçümünde, ön uygunluk çalışmalarında ve karşılaştırmalı ölçümlerde kullanılır. Biçimsel uygunlukta kabul edilip edilmediği ilgili ürün standardında yazılıdır; açık alan veya yarı yansımasız oda yöntemi çoğunlukla referanstır.

Harmonik

Şebeke frekansının tam katlarındaki akım veya gerilim bileşenleridir.

Harmonikler (harmonics), doğrusal olmayan yüklerin şebekeden sinüs biçimli olmayan akım çekmesiyle oluşur. Değerlendirme genellikle 50 Hz’in 40. katına, yani 2 kHz’e kadar yapılır. Kamu şebekesine olan harmonik akım yayılımı IEC 61000-3 serisinde sınırlanır.

ISO/IEC 17025

Deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yetkinliği için genel gereksinimleri tanımlayan uluslararası standarttır.

ISO/IEC 17025 (general requirements for the competence of testing and calibration laboratories), laboratuvarın yönetim sistemi ve teknik yetkinliğine ilişkin gereksinimleri kapsar. Akredite laboratuvarlardan ölçüm belirsizliğini değerlendirmeleri ve raporlamaları beklenir. Laboratuvarın akreditasyonu, bir ulusal akreditasyon kurumunun verdiği ve kapsamı ayrı yazılan bir belgeyle gösterilir.

İletilen yayılım

Cihazın güç veya sinyal kablolarına geçirdiği, kablo üzerinden ilerleyen radyo frekanslı gürültüdür.

İletilen yayılım (conducted emission), yapay şebeke ağı ve ölçüm alıcısıyla ölçülür. Birçok ticari ürün standardında ölçüm aralığı 150 kHz ile 30 MHz arasındadır. Ürün, yalıtkan bir masada ve bir referans düzlemine belirli bir uzaklıkta kurulur. Düşük frekanslarda bu gürültünün büyük kısmı diferansiyel moddadır.

Kuasi-tepe dedektörü

Darbeli sinyalleri tekrarlanma hızına göre ağırlıklandıran bir ölçüm dedektörüdür.

Kuasi-tepe dedektörü (quasi-peak detector), sinyalin dinleyici üzerindeki rahatsız edici etkisini yaklaşık olarak yansıtmak için tasarlanmıştır. Seyrek tekrarlanan bir darbe, sık tekrarlanan aynı genlikli darbeden daha düşük okuma verir. Bu nedenle tepe dedektöründen daha yüksek değer göstermez. Birçok yayılım standardı sınırı bu dedektöre göre tanımlar.

LISN / AMN (yapay şebeke ağı)

Test edilen ürüne tanımlı bir radyo frekanslı empedans sağlayan ve gürültüyü ölçüm portuna yönlendiren ağdır.

Yapay şebeke ağı (line impedance stabilization network, LISN; artificial mains network, AMN), iletilen yayılım ölçümünde kullanılır. Ürünün gürültüsünü, 50 Ω’luk bir ölçüm portundan alıcıya verir. Şebeke tarafıyla ürün tarafı arasında tanımlı bir ayrım sağlar ki ölçüm şebekenin değişen empedansından etkilenmesin.

NSA (normalize alan zayıflatması)

Bir test sahasının yayılım ölçümleri için yeterince iyi olup olmadığını gösteren, 30 MHz–1 GHz aralığında kullanılan ölçüttür.

Normalize alan zayıflatması (normalised site attenuation, NSA), iki anten arasındaki sahada ölçülen zayıflatmanın ideal yer düzlemi değeriyle karşılaştırılmasıdır. Yarı yansımasız oda ve açık alan test sahaları bu ölçütle doğrulanır. Kabul sınırı CISPR 16-1-4’te verilir; güncel sürümü kullanmak gerekir.

OATS (açık alan test sahası)

Yayılım standartlarının referans ortamı olan, iletken yer düzlemli ve çevresi engelsiz açık test alanıdır.

Açık alan test sahası (open area test site, OATS), ölçüm ekseni çevresinde yansıtıcı nesne bulunmayan düz bir alandır. Anten, doğrudan dalga ile zeminden yansıyan dalganın toplamının en büyük değerini bulmak için yükseklikte taranır. Dış ortam radyo sinyalleri ve hava koşulları nedeniyle zorluk çıkarır, bu yüzden yarı yansımasız oda tercih edilir.

Ortak mod

Bir kablonun bütün iletkenlerinde aynı yönde akan ve toprak veya çevre üzerinden dönen gürültü akımıdır.

Ortak mod (common mode) akımı kabloda birbirini götürmez, toplanır. Bu yüzden kablo bir anten gibi davranır ve yayılan yayılımın başlıca nedeni olur. Çok küçük bir ortak mod akımı bile yayılım sınırını aşmaya yetebilir. Ortak mod bobini ve Y kondansatörleri bu moda karşı kullanılır.

Ortak mod bobini

Aynı çekirdeğe sarılmış, ortak mod akımına yüksek, diferansiyel akıma çok düşük empedans gösteren bobindir.

Ortak mod bobini (common-mode choke), iki veya daha fazla sargının tek çekirdeğe sarılmasıyla yapılır. Ortak mod akımının manyetik akıları toplanır, diferansiyel akımınkiler birbirini götürür. Bu sayede şebeke veya sinyal akımına neredeyse hiç engel olmadan ortak mod gürültüsünü keser. Çekirdeğin yüksek akımda ve darbede doymaması gerekir.

Ortalama dedektörü

Sinyalin ortalama değerine yanıt veren dedektördür.

Ortalama dedektörü (average detector), sürekli ve dar bantlı sinyallerin düzeyini ölçmede kullanılır. Darbeli sinyallerde tepe dedektöründen çok daha düşük bir değer gösterir. Birçok iletilen yayılım sınırı hem kuasi-tepe hem de ortalama dedektörü için ayrı ayrı verilir.

Ölçüm belirsizliği

Bir ölçüm sonucunun, belirli bir güven düzeyinde gerçek değeri içerdiği beklenen aralıktır.

Ölçüm belirsizliği (measurement uncertainty), alıcı, kablo kaybı, anten faktörü, saha ve kurulum etkileri ile tekrarlanabilirlik gibi katkıların birleşiminden hesaplanır. Birleşik standart belirsizlik, çoğu zaman 2 olan bir kapsam çarpanıyla çarpılarak (yaklaşık %95 güven) genişletilmiş belirsizlik olarak dB cinsinden verilir. Sonucun sınıra yakın olduğu durumlarda karar kuralı önem kazanır.

Performans ölçütü (A/B/C)

Bir bağışıklık testi sırasında ve sonrasında ürünün hangi davranışının kabul edileceğini sınıflandıran ölçüttür.

Performans ölçütü (performance criterion), birçok standartta A, B ve C gibi harflerle verilir. Genel olarak ürünün bozukluk sırasında normal çalışmasını sürdürmesi, geçici bir bozulmanın sonradan kendiliğinden düzelmesi veya müdahale gerektirmesi arasında ayrım yapar. Hangi ölçütün geçerli olduğu ilgili standartta veya şartnamede tanımlanır.

Piyasa gözetimi ve denetimi

Piyasadaki ürünlerin ilgili mevzuata uygunluğunu yetkili kurumların kontrol etmesidir.

Piyasa gözetimi ve denetimi (market surveillance), ürünün üzerindeki işaretin ve beraberindeki belgelerin kontrolünü, gerekirse numune alıp test ettirmeyi kapsar. Türkiye’de bu görev ürüne göre yetkili kurumlarca yürütülür. Hangi ürünün hangi kuruma tabi olduğu için ilgili bakanlıkların duyurularına bakın.

Saha VSWR (SVSWR)

1 GHz ve üzerindeki frekanslarda bir test hacminin yansımalarının ne kadar bastırıldığını gösteren ölçüttür.

Saha gerilim duran dalga oranı (site voltage standing-wave ratio, SVSWR), kaynak anten test hacmi içinde bir hat boyunca hareket ettirilirken alınan sinyalin değişimini inceler. Soğurucuların yansımayı ne kadar bastırdığını gösterir. Tipik uygulama aralığı 1 GHz–18 GHz’dir.

Soğurucu

Radyo frekanslı enerjiyi yansıtmak yerine ısıya çeviren malzemedir.

Soğurucu (absorber), yansımasız odalarda duvar, tavan ve gerektiğinde zemin kaplamasında kullanılır. Ferrit karolar yaklaşık 30 MHz ile 1 GHz arasında etkilidir, piramit köpük soğurucular daha yüksek frekanslarda etkilidir. İkisinin birlikte kullanıldığı kaplamaya hibrit kaplama denir. Soğurucunun boyutu, ilgilenilen en düşük frekansa göre seçilir.

Surge (darbe)

Yıldırım veya büyük yüklerin anahtarlanması gibi olaylardan doğan, yüksek enerjili ve nispeten yavaş bir gerilim veya akım darbesidir.

Surge (darbe), hat-hat veya hat-toprak arasında uygulanır. EFT’ye göre daha uzun sürer ve daha fazla enerji taşır. Koruma çoğunlukla varistör, TVS diyot veya gaz deşarj tüpü ile yapılır. Seri direnç ve sağlam bir şasi bağlantısı da koruma kavramının parçasıdır.

Tam yansımasız oda

Altı yüzeyinin tamamı soğurucu ile kaplı odadır.

Tam yansımasız oda (fully anechoic room), serbest uzaya benzer bir ortam sağlar. Zeminde de soğurucu bulunur, yürüme yolu için özel çözümler gerekir. Yayılan bağışıklık, 1 GHz üzeri yayılım yöntemleri ve anten ölçümleri gibi çalışmalarda kullanılır.

Teknik dosya

Üreticinin ürünün uygunluğunu gösteren belgelerini topladığı dosyadır.

Teknik dosya (technical documentation), ürünün tanımını, uygunluk değerlendirmesini, test raporlarını ve uygulanan standartlara atıfları içerir. AB’deki EMU Direktifi bu dosyanın ürün piyasaya sunulduktan sonra on yıl saklanmasını ister. Türkiye’deki saklama süresi ve içerik için ilgili yönetmeliğe bakın.

TEM hücresi

İki dış levha arasında düz bir iç iletken (septum) bulunan, içinde düzgün bir alan oluşturan iletim hattı yapısıdır.

TEM hücresi (TEM cell), küçük ürünlerin ya da devre kartlarının yayılım ve bağışıklık ölçümünde kullanılır. Kullanılabilir üst frekans, hücrenin boyutuyla sınırlanır. GTEM hücresi bu sınırı GHz bölgesine taşıyan konik biçimli bir türevdir.

Tepe dedektörü

Ölçüm süresi içindeki en büyük değeri gösteren dedektördür.

Tepe dedektörü (peak detector), bir sinyalin en yüksek anlık değerine yanıt verir. Bu nedenle hızlı bir ön tarama için uygundur: Tepe okuması kuasi-tepe sınırının altındaysa, kuasi-tepe okuması da sınırın altındadır, çünkü kuasi-tepe okuması tepe okumasını aşamaz. Hangi dedektörün kullanılacağı ilgili standartta yazılıdır.

Tip onayı

Bir ürün tipinin, ilgili düzenlemeye uygun olduğunun yetkili bir makam tarafından onaylanmasıdır.

Tip onayı (type approval), araç gibi bazı ürün gruplarında zorunludur. Onay makamı, belirlenmiş bir teknik servisin testlerine dayanır. Otomotivde EMU için UN R10 kapsamındaki onay, E işareti ve onay numarasıyla gösterilir. Onay tipe verilir, her tek ürün için ayrıca tekrarlanmaz.

Toprak döngüsü

İki veya daha fazla noktadan topraklanmış bir devrenin kapalı bir halka oluşturması ve bu halkaya akım veya parazit girmesidir.

Toprak döngüsünde (ground loop), iki toprak noktası arasındaki küçük gerilim farkı halkadan akım geçirir. Halka manyetik alanlardan da gerilim toplayabilir. Alçak frekansta tek noktadan topraklama, dengeli arayüz veya yalıtım halkayı kırar. Yüksek frekansta halkanın alanı küçültülür ve çok noktadan bağlantı yapılır.

Transfer empedansı

Bir kablo ekranının dışından akan akımın içeride ne kadar gerilim oluşturduğunu gösteren değerdir.

Transfer empedansı (transfer impedance), kablo ekranının kalitesini ifade eden temel ölçütlerden biridir. Değer ne kadar küçükse ekran o kadar iyidir. Örgü ekranlar düşük ve orta frekansta, folyo ekranlar yüksek frekansta iyidir. Ekranın konektörde 360° bağlanması bu değeri korumak için gereklidir.

TS EN

Bir Avrupa standardının TSE tarafından Türk standardı olarak yayımlanmış hâlidir.

TS EN, Avrupa standardının (EN) Türk Standardları Enstitüsü (TSE) tarafından benimsenmesiyle ortaya çıkan Türk standardıdır (Turkish Standard, TS). Uluslararası bir IEC metninin Avrupa’da benimsenmiş hâli için TS EN IEC gibi gösterimler de görülür. Bir standardın TS karşılığı, numarası ve geçerli sürümü için TSE’ye bakılır.

TÜRKAK

Türkiye'nin ulusal akreditasyon kurumudur; laboratuvar, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının yetkinliğini akredite eder.

Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK), akredite kuruluşları web sitesinde arama aracıyla listeler. Bir laboratuvarın hangi standart veya yöntem için akredite olduğu, o laboratuvarın akreditasyon kapsamı ekinde yazılıdır. Yalnızca kapsamda yazan yöntemler için akreditasyon geçerlidir.

UFA (düzgün alan alanı)

Yayılan bağışıklık testinde alanın belirli bir tolerans içinde düzgün olduğu doğrulanmış varsayımsal dik düzlemdir.

Düzgün alan alanı (uniform field area, UFA), ürünün yerleştirileceği düzlemde alanın tutarlı olması için kalibre edilen alandır. IEC 61000-4-3 gibi yöntemlerde 1,5 m × 1,5 m boyutunda ve 16 noktalı bir ızgara olarak tanımlanır, alt kenarı zeminden 0,8 m yüksektedir. Alanın bu ızgarada düzgün olması, ürünün her tarafının aynı şiddette alana maruz kalmasını sağlar.

Uygunluk beyanı

Üreticinin, ürününün ilgili mevzuatın gereklerini karşıladığını yazılı olarak beyan ettiği belgedir.

Uygunluk beyanı (declaration of conformity), üretici tarafından hazırlanır ve sorumluluğu üreticiye aittir. Mevzuata atıf yapar, ürünü ve uygulanan standartları tanımlar. EMU yönetmeliği bağlamında teknik dosya ve değerlendirme sonuçlarına dayanır. CE işareti, bu beyanın ürün üzerindeki görünür karşılığıdır.

Uyumlaştırılmış standart

Avrupa'da bir mevzuata dayanak olarak atıf listesinde yayımlanan, uygulandığında mevzuata uygunluk karinesi sağlayan Avrupa standardıdır.

Uyumlaştırılmış standart (harmonised standard), Avrupa standardizasyon kuruluşlarınca hazırlanır ve Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde atıfla yayımlanır. Üretici bu standardı uygularsa, ilgili temel gereksinimleri karşıladığı varsayılır. Güncel liste Avrupa Komisyonu’nda tutulur. Türkiye’de ilgili yönetmelik kapsamındaki liste için ilgili bakanlığa ve TSE’ye bakın.

Uzak alan

Kaynaktan yeterince uzakta, elektrik ve manyetik alan arasında sabit bir oranın bulunduğu düzlem dalga bölgesidir.

Uzak alanda (far field) serbest uzaydaki dalga empedansı yaklaşık 377 Ω’dur. Ekranlama kuramı bu bölgede daha basittir. Yayılan yayılım ölçümlerinde 3 m veya 10 m uzaklıktaki antenler, daha yüksek frekanslarda uzak alana benzer değerler ölçer.

X kondansatörü

Güç hattında iki hat arasına bağlanan, diferansiyel mod gürültüsünü bastıran kondansatördür.

X kondansatörü (X capacitor), faz ile nötr veya iki faz arasına bağlanır. Hat çiftindeki diferansiyel mod gürültüsü için düşük empedanslı bir yol sağlar. Filtre şemasında seri bobinlerle birlikte alçak geçiren yapıyı oluşturur.

Y kondansatörü

Güç hattında hat ile toprak arasına bağlanan, ortak mod gürültüsünü bastıran kondansatördür.

Y kondansatörü (Y capacitor), şebeke frekansında da toprağa küçük bir akım taşır. Bu kaçak akım, ürün güvenliği standartlarında sınırlandırıldığı için Y kapasitesini istediğiniz kadar artıramazsınız. Bu nedenle ortak mod gürültüsünün asıl yükünü çoğunlukla ortak mod bobini taşır.

Yakın alan

Küçük bir kaynağın hemen çevresindeki, elektrik ve manyetik alanın birbirine bağlı bir dalga gibi davranmadığı bölgedir.

Yakın alan (near field) ile uzak alan arasındaki sınır kabaca λ/2π uzaklıktadır. 30 MHz’de bu yaklaşık 1,6 m, 1 GHz’de yaklaşık 5 cm’dir. Düşük empedanslı kaynakta (akım döngüsü) manyetik alan, yüksek empedanslı kaynakta (yüksek gerilimli düğüm) elektrik alan baskındır. Yakın alan probuyla yapılan ölçümler sınırlarla doğrudan karşılaştırılamaz.

Yankılı oda

Dönen bir metal kanatla alanın istatistiksel olarak düzgün hâle getirildiği ekranlı odadır.

Yankılı odada (reverberation chamber), kanat hareket ettikçe alan karıştırılır ve ürün her yönden ve her kutuplanmadan gelen alanlara maruz kalır. Düşük amplifikatör gücüyle çok yüksek alan şiddetlerine ulaşılabilir. Sonuçlar istatistiksel olduğu için yöntemin kendi kalibrasyon prosedürü vardır.

Yarı yansımasız oda

Duvar ve tavanı soğurucu ile kaplı, zemini yansıtıcı metal olan ekranlı odadır.

Yarı yansımasız oda (semi-anechoic chamber), açık alan test sahasını iç mekânda taklit eder. Zeminden yansıma yöntemin parçasıdır, duvar ve tavandan yansımalar soğurucularla bastırılır. Yayılan yayılım ölçümünde anten yüksekliği tarılır ve ürün bir dönen tabla üzerinde döndürülür. Yayılan bağışıklık testinde alanın düzgünlüğü için anten ile ürün arasındaki zemine ek soğurucu konur.

Yatay ve dikey bağlama düzlemi (HCP/VCP)

ESD testinde dolaylı boşalmanın uygulandığı, referans düzlemine bağlı metal levhalardır.

Yatay bağlama düzlemi (horizontal coupling plane, HCP) masanın üzerine, dikey bağlama düzlemi (vertical coupling plane, VCP) ürünün yakınına yerleştirilir. Düzlemler referans düzlemine, her ucunda direnç taşıyan bir sızdırma kablosuyla bağlanır. Bu yapı, ürünün yakınındaki nesnelere yapılan boşalmanın alanını ürüne ulaştırarak dolaylı boşalma testini mümkün kılar.

Yayılan yayılım

Cihazın veya kablolarının havaya ışıdığı elektromanyetik alandır.

Yayılan yayılım (radiated emission), bir anten ve ölçüm alıcısıyla uzak bir mesafede ölçülür. Birçok ürün için bant 30 MHz ile 1 GHz arasındadır, bazı ürünlerde 1 GHz’in üstüne uzatılır. Ölçüm yarı yansımasız odada veya açık alan test sahasında, 3 m ya da 10 m mesafede yapılır. Kabloların ortak mod akımları çoğu üründe bu yayılımın ana sebebidir.

Yayılım

Bir cihazın çevresine verdiği elektromanyetik enerjidir; EMU'nun yayılım yarısını oluşturur.

Yayılım (emission) iki yolla gerçekleşir: kablolar üzerinden iletilen yayılım ve havaya ışınan yayılan yayılım. Ölçülen değer, ilgili standardın belirlediği sınırlarla karşılaştırılır. Türkçede “emisyon” sözcüğü de aynı anlamda kullanılır.

Yer düzlemi (referans düzlemi)

Ölçümde veya devre kartında referans olarak kullanılan geniş iletken yüzeydir.

Yer düzlemi (ground plane), testlerde ürünün ve ölçüm elemanlarının üzerine yerleştirildiği iletken yüzeydir. Devre kartında ise sinyal izinin altındaki kesintisiz bakır düzlemi dönüş akımına düşük endüktanslı bir yol sağlar. Düzlemdeki yarık veya kesikler dönüş akımını dolaşmaya zorlar.