EMC TürkiyeElektromanyetik uyumluluk bilgi sitesi

Elektrostatik boşalma (ESD) bağışıklık testi

Halıda yürüyen birinin dokunuşu bir ürünü neden sıfırlayabilir? IEC 61000-4-2 ESD testinin mantığı, temas ve hava boşalması, masa düzeni, dalga şekli ve 2025 baskısındaki değişiklikler.

Kışın, sentetik halıda yürüdükten sonra metal bir kapı koluna dokunduğunuzda çıtlayan kıvılcımı herkes bilir. Aynı kıvılcım bir cihazın metal gövdesine, konektörüne ya da tuşuna düştüğünde cihaz kapanabilir, donabilir, hatta kalıcı hasar görebilir. ESD testi, bu kısa olayı laboratuvarda her seferinde aynı biçimde yeniden üretir.

Neyi taklit eder?

Temel standart IEC 61000-4-2’dir; Avrupa’daki karşılığı EN IEC 61000-4-2’dir. ESD tabancası, metal bir cisim tutan yüklü bir insanı temsil eder: yaklaşık 150 pF’lık bir depolama kondansatörü, yaklaşık 330 Ω’luk bir direnç üzerinden boşalır. Standart bu devre değerlerini kesin olarak sabitlemez; sabitlenen şey, boşalma akımının şeklidir. Akımın ilk tepesi çok hızlıdır (yükselme süresi yaklaşık 0,8 ns), arkasından daha yavaş bir kuyruk gelir. İlk tepe akımı, test geriliminin her kV’u için 3,75 A kadardır; 8 kV’luk temas boşalmasında bu yaklaşık 30 A eder.

ESD boşalma akımı dalga şekli: birinci tepe, ikinci tepe, yükselme süresi

Şekil 1. ESD boşalma akımının nitel dalga şekli. İlk tepe çok hızlı yükselir; ikinci tepe ve kuyruk daha yavaştır.

Temas, hava ve dolaylı boşalma

  • Temas boşalması: Tabancanın ucu, boşalma tetiklenmeden önce ürünün iletken bölümüne değdirilir. Daha tekrarlanabilir olduğu için tercih edilen yöntemdir.
  • Hava boşalması: Yuvarlak uçlu tabanca ürüne yaklaştırılır ve kıvılcım atlayana kadar götürülür. Yalıtkan yüzeyler ve aralıklar gibi temas boşalmasının uygulanamadığı yerlerde kullanılır.
  • Dolaylı boşalma: Boşalma, ürünün altındaki yatay eşleme düzlemine (HCP) ve yanındaki düşey eşleme düzlemine (VCP) yapılır; yakındaki nesnelere boşalmayı taklit eder.

Seviyeler temas boşalması için 2, 4, 6 ve 8 kV, hava boşalması için 2, 4, 8 ve 15 kV’tur. Ürün standardı hangisinin geçerli olduğunu seçer. Eşit voltajlar eşit şiddet demek değildir; yöntemler farklıdır.

Masa düzeni: her ölçünün bir nedeni var

ESD masa düzeneği: yerden 0,8 m masa, 1,6 m × 0,8 m HCP, 0,5 m × 0,5 m VCP, 0,5 mm yalıtkan levha, 470 kΩ boşaltma kabloları

Şekil 2. Masaüstü ürün için ESD düzeneği (şematik, ölçekli değil). Yük, direnç içeren kablolarla düzlemlerden boşaltılır.

Ürün, topraklı bir referans düzlemi üzerinde, 0,8 m yüksekliğinde iletken olmayan bir masaya konur. Masanın üzerindeki HCP için tipik boyut 1,6 m × 0,8 m’dir; ürün ve kabloları HCP’den 0,5 mm kalınlığında bir yalıtkan levhayla ayrılır. VCP 0,5 m × 0,5 m’dir ve ürüne 0,1 m uzaklıkta durur. Düzlemler, referans düzlemine, iki adet 470 kΩ’luk direnç taşıyan boşaltma kablolarıyla bağlanır; böylece düzlemlerde yük birikmez.

Tabancanın dönüş kablosu en az 2 m uzunlukta olur; kalibrasyonda hangi kablo kullanıldıysa testte de o kullanılır. Pilli veya çift yalıtımlı gibi topraklanmamış ürünlerde yük akıp gitmez; her darbeden önce, boşalmanın yapılacağı noktadan yük boşaltılmalıdır.

Prosedür ve sonuçlar

Test noktaları, normal kullanımda insanın dokunabileceği yerlerdir: konektörler, düğmeler, gövde dikişleri, ekran. Varsayılan olarak her noktaya, her kutupta 10 boşalma uygulanır ve boşalmalar arası en az 1 saniye beklenir. Hava boşalmasında nem ve sıcaklık sonucu etkiler: tipik pencere 15–35 °C ve yüzde 30–60 bağıl nemdir.

En sık görülen bulgular: mikrodenetleyicinin sıfırlanması veya kilitlenmesi, korumasız giriş/çıkış devrelerinde gizli hasar, bozulan ekran veya dokunmatik denetleyici, konnektör kovanlarında ve dikişlerde topraklama zayıflığı. Çözümler arasında sağlam bir koruma toprağı yolu, konnektör kovanlarının gövdeye düşük empedansla bağlanması, girişlerde geçici gerilim bastırıcılar ve hataları tolere eden yazılım sayılabilir.

2025 baskısında ne değişti?

IEC 61000-4-2’nin üçüncü baskısı 2025’te yayımlandı ve Avrupa’da EN IEC 61000-4-2:2025 olarak kabul edildi; 2008/2009 baskısının yerini alır. Çelişen ulusal standartların geri çekilmesi için öngörülen tarih 30 Nisan 2028’dir. Başlıca değişiklikler:

  • hava boşalması ucu için kalibrasyon şartı eklendi;
  • akım kalibrasyonu iyileştirildi;
  • duvara monte ve giyilebilir cihazlar için yeni, bağlayıcı düzenekler eklendi;
  • ölçüm belirsizliği daha ayrıntılı ele alındı;
  • kurulum sonrası test rehberi gövde metninden çıkarılıp bilgilendirici ek haline getirildi.

Türkiye’de hangi baskının hangi tarihte uygulandığı için TSE ve ilgili yönetmeliğin uyumlaştırılmış standart listesine bakın.

Biliyor muydunuz? ESD tabancası da kalibre edilir: üçüncü baskı, hava boşalması ucunun da kalibrasyonunu şart koşar. (Kaynak: IEC 61000-4-2, Baskı 3.)

Ayrıca bakın

Kaynaklar

Son gözden geçirme: 16.11.2026.