EMC TürkiyeElektromanyetik uyumluluk bilgi sitesi

Tıbbi cihazlarda EMU: kullanım ortamı ve IEC 60601-1-2

Tıbbi elektrikli cihazlarda EMU'nun güvenlik boyutu: kullanım ortamlarının bağışıklık düzeyini nasıl belirlediği, temel güvenlik ve esas performans, risk yönetimi, yayılım ve bağışıklık testleri.

Çoğu üründe EMU bir uyumluluk meselesidir. Tıbbi cihazda ise aynı zamanda bir güvenlik meselesidir. Parazit hastayı veya kullanıcıyı tehlikeye atmamalı, cihazın esas işlevini yapmasını durdurmamalıdır. Aynı bozukluğun sıradan bir üründe yalnızca ses çıtırtısına yol açabildiğini, bir hasta monitöründe ise yanlış bir değerin gösterilmesine yol açabileceğini düşünün. Bu yazı tıbbi elektrikli cihazlarda EMU’nun mantığını ve kullanım ortamı kavramını anlatır.

Standart: IEC 60601-1-2

IEC 60601-1-2, tıbbi elektrikli cihaz ve sistemlerin güvenlik standartları ailesi IEC 60601 içinde elektromanyetik bozuklukları ele alan yan standarttır. Avrupa’da EN 60601-1-2 olarak benimsenmiştir. Düzenleyiciler bu standardı tanır. Hangi sürümün geçerli olduğunu, geçiş tarihlerini ve ilgili pazarın tanınan standartlar listesini yetkili makamdan teyit edin. Bu sayfa sürüm numarası vermez.

Kullanım ortamı bağışıklık düzeyini belirler

Profesyonel sağlık tesisi ortamı ile evde bakım ortamı karşılaştırması

Şekil: Profesyonel sağlık tesisi ortamı ile evde bakım ortamı. Ortam, cihazdan beklenen bağışıklık düzeyini belirler (şematik).

Aynı cihaz hastanede ve evde aynı elektromanyetik koşullarla karşılaşmaz.

  • Profesyonel sağlık tesisi ortamı (hastane, klinik): Denetimli ve genelde öngörülebilir koşullar. Yine de güçlü kaynaklar vardır, örneğin diyatermi cihazları ve cep telefonları.
  • Evde bakım ortamı (evdeki hasta, ambulans, kamusal alan): Denetimsiz ortam. Telsiz vericilerine ve şebeke bozukluklarına maruz kalma daha yüksektir. Bazı testlerde bağışıklık düzeyleri bu nedenle daha yüksektir.
  • Özel ortamlar: Örneğin yüksek güçlü tıbbi ekipmanın yakını.

Üretici, hedeflediği ortamları cihazla birlikte verdiği belgelerde beyan eder.

Neden böyle? Hastanede cep telefonu kullanımı denetlenebilir, evde denetlenemez. Standart bu farkı, ortam başına farklı bağışıklık beklentisiyle yansıtır.

Temel güvenlik, esas performans ve risk yönetimi

Standart EMU’yu risk yönetimine (ISO 14971) bağlar. Üretici cihazın temel güvenliğini ve esas performansını belirler. Bozukluk sırasında ve sonrasında hangi davranışın kabul edilebilir olduğunu tanımlar ve bunu testle gösterir. Örneğin bir hasta monitörünün ekranında geçici bir bozulma görülebilir, ama geçersiz bir değeri geçerliymiş gibi göstermemeli ya da alarm vermelidir.

Hangi testler yapılır?

  • Yayılım: Radyo frekanslı yayılım (CISPR 11; grup 1 veya 2, sınıf A veya B, ortama ve kullanıma göre), şebekeden beslenen cihazlar için harmonik akım ve flicker.
  • Bağışıklık: ESD (temas boşalmasında 8 kV’a, havadan boşalmada 15 kV’a kadar uzanan düzeyler), yayılan radyo frekanslı alanlar, kablosuz haberleşme cihazlarından gelen yakınlık alanları, hızlı geçici olaylar (EFT), darbe (surge), iletilen radyo frekanslı bozukluklar, gerilim çukurları ve kesintileri ve şebeke frekanslı manyetik alanlar.
  • Düzeyler ve portlar cihaz türüne ve ortama göre değişir. Sapmalar risk dosyasında gerekçelendirilir.

Özel durumlar

  • Yaşam destek ekipmanı, implant edilebilir cihazlar ve in vitro tanı ekipmanı için ek veya farklı standartlar olabilir. Örneğin in vitro tanı için IEC 61326-2-6.
  • Kablosuz işlevler ayrıca telsiz kurallarına tabidir. Başka kablosuz sistemlerle bir arada çalışabilme (koegzistans) de değerlendirmenin parçasıdır.
  • Yazılım değişikliği EMU davranışını etkileyebilir. Değişiklikten sonra yeniden değerlendirme yapılmalıdır.

AB’de tıbbi cihaz mevzuatı, 2017/745 sayılı Tüzük’te genel güvenlik ve performans gereksinimleri arasında EMU’yu da sayar. Türkiye’deki mevzuat ve uygulama için yetkili makamın güncel duyurularına bakın.

Sık yapılan hatalar

  • Hedef kullanım ortamını yazmadan bağışıklık düzeyi seçmek.
  • Esas performansı tanımlamadan “cihaz çalışmaya devam etti” diyerek testi geçmiş saymak.
  • Bir testi uygulamamayı veya düzeyi düşürmeyi risk dosyasında gerekçelendirmemek.
  • Yazılım güncellemesinden sonra EMU davranışını yeniden değerlendirmemek.

Tasarımcı için kısa liste

  1. Hedef kullanım ortamlarını (profesyonel, evde bakım) yazın.
  2. Esas performansı ve bozukluk sırasındaki kabul edilebilir davranışı tanımlayın.
  3. Risk dosyasını EMU olaylarıyla ilişkilendirin.
  4. Kablosuz işlev varsa yakınlık alanlarını ve koegzistansı dikkate alın.
  5. Yazılım değişikliklerinde EMU etkisini yeniden değerlendirin.

Biliyor muydunuz? Evde bakım ortamı için bazı testlerin bağışıklık düzeyleri, profesyonel sağlık tesisi ortamına göre daha yüksektir. Cihazı hastanede kullanan bir üretici, aynı cihazı evde de satacaksa daha sıkı düzeylere göre tasarlamalıdır. (Kaynak: IEC 60601-1-2’nin ortam yaklaşımı.)

Ayrıca bakın

Kaynaklar

Son gözden geçirme: 16.11.2026.