EMC TürkiyeElektromanyetik uyumluluk bilgi sitesi

Desibel ve EMC ölçü birimleri

dB, dBµV, dBµA ve dBµV/m nedir? 20·log ile 10·log kuralı, birimler arası dönüşümler ve elle kontrol edilebilir çözümlü örnekler.

Bir EMC ölçüm raporunda “46 dBµV” ya da “52 dBµV/m” yazar. Bu sayılar nedir ve neden volt ya da volt bölü metre olarak yazılmaz? Cevap basit: EMC’de ölçülen büyüklükler birbirinden milyonlarca kat farklı olabilir. Desibel, bu devasa aralığı küçük sayılarla yazmayı sağlar. Bu sayfada birimleri, iki temel kuralı ve elle doğrulanabilir örnekleri bulacaksınız.

Desibel nedir?

Desibel (dB) bir orandır, mutlak bir değer değildir. İki büyüklüğün oranının logaritmasıyla ifade edilir. Hangi logaritma kuralı kullanılacağı, büyüklüğün cinsine bağlıdır.

  • Güç oranı: 10 · log₁₀(P₂ / P₁)
  • Gerilim, akım ya da alan şiddeti oranı: 20 · log₁₀(V₂ / V₁)

İkinci kuralda çarpan 20’dir, çünkü güç gerilimin (ya da akımın, alan şiddetinin) karesiyle orantılıdır ve karenin logaritması, logaritmanın iki katıdır. Yani 20 dB’lik bir artış, güçte 100 kat, gerilimde 10 kat anlamına gelir.

Oran Güç için Gerilim, akım, alan için
2 kat +3 dB (tam: 3,01) +6 dB (tam: 6,02)
10 kat +10 dB +20 dB
100 kat +20 dB +40 dB
1000 kat +30 dB +60 dB
0,5 kat −3 dB −6 dB
0,1 kat −10 dB −20 dB

Biliyor muydunuz? Güç için 10·log, gerilim ve alan için 20·log kullanılır; 2 katlık bir güç değişimi yaklaşık 3 dB, 2 katlık bir gerilim değişimi ise yaklaşık 6 dB eder. (Kaynak: IEC Electropedia, IEV 801-22-03 ve 702-07-02.)

EMC’de kullanılan birimler

Desibelin mutlak bir değeri göstermesi için bir başvuru gerekir. EMC’nin sık kullandığı başvurular şunlardır:

Birim Başvuru Ne için?
dBµV 1 µV Alıcıda ya da LISN/AMN çıkışında ölçülen gerilim (iletilen yayılım)
dBµA 1 µA Akım probuyla ölçülen akım (örneğin kablodaki ortak mod akımı)
dBµV/m 1 µV/m Elektrik alan şiddeti (yayılan yayılım, alan şiddeti)
dBm 1 mW Güç; sinyal üreteci ve yükselteç çıkışı

Bu birimler arasında geçiş de basit kurallara bağlıdır.

Çözümlü örnekler

1. Gerilimden dBµV’a. Başvuru 1 µV olduğundan 1 µV = 0 dBµV’dir.

  • 1 mV = 1000 µV → 20 · log₁₀(1000) = 60 dBµV
  • 100 µV → 40 dBµV
  • 1 V = 10⁶ µV → 120 dBµV

2. dBµV’dan gerilime. 46 dBµV kaç mikrovolt? 10^(46/20) = 10^2,3 ≈ 199,5, yani yaklaşık 200 µV.

3. dBm’den dBµV’a (50 Ω’luk sistem). 0 dBm, 50 Ω’a 1 mW demektir. Gerilim √(0,001 W × 50 Ω) ≈ 0,2236 V = 223 600 µV’tur. 20 · log₁₀(223 600) ≈ 107 dBµV. Dolayısıyla 50 Ω’da dBµV ≈ dBm + 107. Örneğin −10 dBm yaklaşık 97 dBµV eder.

4. dBµA ile dBµV arasında. 50 Ω’luk bir yükten 100 µA (= 40 dBµA) geçerse uçlarında 100 µA × 50 Ω = 5000 µV oluşur: 20 · log₁₀(5000) ≈ 74 dBµV. Yani 50 Ω’da dBµV = dBµA + 34 (çünkü 20 · log₁₀ 50 ≈ 34).

5. Alan şiddeti. 1 V/m = 10⁶ µV/m = 120 dBµV/m. 10 V/m için 20 · log₁₀(10⁷) = 140 dBµV/m.

6. Alıcı okumasından alan şiddetine. Anten ile alıcı birlikte ölçer. Alan şiddeti = alıcıdaki gerilim + anten faktörü + kablo kaybı. Alıcı 30 dBµV gösteriyor, anten faktörü 20 dB/m, kablo kaybı 2 dB olsun. Alan şiddeti 30 + 20 + 2 = 52 dBµV/m olur. Bunu doğrusal birime çevirmek için 10^(52/20) = 10^2,6 ≈ 398 µV/m bulunur.

7. Sınıra pay. Varsayımsal bir sınır 40 dBµV/m, ölçülen 34 dBµV/m olsun. Aradaki fark 6 dB’dir: Ölçülen alan sınırın yaklaşık yarısıdır (10^(−6/20) ≈ 0,5). Pay, desibelde fark olarak yazılır.

8. Filtre zayıflaması. 40 dB’lik bir zayıflama, gerilimde 10^(−40/20) = 0,01, yani 100 kat azalma demektir. Güçte ise bu 10 000 kat azalmadır.

Desibelle hesap yaparken

  • Desibel oranları toplanır: Yükselteç +20 dB, ardından 6 dB’lik zayıflatıcı gelirse toplam +14 dB.
  • Mutlak değerler (dBµV, dBm gibi) kendi aralarında toplanmaz; bir mutlak değere bir oran (dB) eklenir. 40 dBµV + 20 dB = 60 dBµV mantıklıdır; 40 dBµV + 40 dBµV ise anlamsızdır.
  • Birbiriyle ilişkisiz iki aynı güçlü gürültüyü toplamak toplamı +3 dB yükseltir (10 · log₁₀ 2), 6 dB değil.
  • 50 Ω’luk dönüşümler yalnızca o empedansta geçerlidir. Başka bir empedansta farklı sabitler çıkar.

Sık yapılan yanlışlar

  • Güç oranına 20·log uygulamak. Bu, sonucu iki katına çıkarır. Güç ya da gerilim hangisiyse, kuralı ona göre seçin.
  • dB ile dBµV’u karıştırmak. “Zayıflama 40 dB” bir orandır; “çıkış 40 dBµV” mutlak bir değerdir.
  • dBµV ile dBµV/m’yi aynı sanmak. İlki gerilim, ikincisi alan şiddetidir; ikisi arasında anten faktörü vardır.
  • Aritmetik hata. 60 dB, 60 kat değil, gerilimde 1000 kattır.

Ayrıca bakın

Kaynaklar

Son gözden geçirme: 16.11.2026.