EMC standartları haritası
CISPR, IEC 61000 ve ürün standartları nasıl düzenlenmiştir? Temel, genel ve ürün ailesi katmanları; otomotiv, MIL-STD, havacılık, tıbbi, demiryolu ve denizcilik aileleri; Türkiye'de TS EN ve TS EN IEC olarak benimsenme.
EMC’de standart numaraları ilk bakışta bir orman gibidir: CISPR 32, IEC 61000-4-3, EN 55035, ISO 11452… Hangisi neyi anlatır, hangisi neyle ilgilidir? Haritayı çözmenin anahtarı, standartların üç katmanda durduğunu bilmektir. Bu sayfa metinleri yeniden yazmaz; yalnızca adlarını anar ve nerede durduklarını gösterir. Standartların kendi metni telif hakkına tabidir.
Şekil: Ürün ailesi standartları, genel standartlar ve temel standartlar arasında atıf zinciri vardır; üst katman alt katmanın yöntemini kullanır.
Katman 1: Temel standartlar (nasıl ölçülür, nasıl sınanır)
Temel standart bir yöntemi ya da bir olayı tanımlar, ama hangi ürünün hangi düzeyi geçeceğini söylemez. Düzeyi ürün ya da genel standart seçer.
- CISPR 16 serisi: Radyo bozucularını ölçen donanımın (alıcılar, dedektörler, yapay şebekeler, antenler, test alanları) ve ölçüm yöntemlerinin ve belirsizliğin şartnamesi. Sık anılan bölümleri: 16-1-1 (ölçüm donanımı), 16-1-2 (iletilen bozucu bağlama aygıtları), 16-1-4 (antenler ve test alanları), 16-2-1 (iletilen ölçümler), 16-2-3 (yayılan ölçümler), 16-4-2 (belirsizlik).
- IEC 61000-4-x: Bağışıklık sınama ve ölçüm teknikleri.
| Bölüm | Konusu |
|---|---|
| 61000-4-2 | Elektrostatik boşalma (ESD) |
| 61000-4-3 | Yayılan RF elektromanyetik alan bağışıklığı |
| 61000-4-4 | Hızlı geçici gerilim / burst (EFT) |
| 61000-4-5 | Darbe (surge) gerilimi |
| 61000-4-6 | RF alanlarca indüklenen iletilen bozucular |
| 61000-4-8 | Şebeke frekanslı manyetik alan |
| 61000-4-11 | Gerilim çökmeleri, kısa kesintiler ve değişimler (faz başına 16 A’e kadar) |
| 61000-4-20 | TEM ve GTEM hücrelerinde yayılım ve bağışıklık |
| 61000-4-21 | Yankılı oda yöntemleri |
- IEC 61000-3-x: Kamu şebekesine verilen yayılımın sınırları: harmonik akımlar (61000-3-2, faz başına 16 A’e kadar), gerilim değişimleri ve flicker (61000-3-3) ve daha yüksek akımlar için eşdeğerleri.
- IEC 61000-1, -2 ve -5: Genel konular, elektromanyetik ortam ve uyumluluk düzeyleri, kurulum ve azaltma kılavuzları.
Katman 2: Genel standartlar (ürün standardı yoksa)
Belirli bir ürün ailesi standardı yoksa devreye genel standartlar girer: IEC 61000-6-1 (konut, ticari ve hafif sanayi bağışıklığı), 61000-6-2 (sanayi ortamı bağışıklığı), 61000-6-3 (konut, ticari ve hafif sanayi yayılımı) ve 61000-6-4 (sanayi ortamı yayılımı). Sınırları belirleyen şey ürünün kullanılacağı ortamdır.
Katman 3: Ürün ailesi standartları
Elinizdeki ürüne göre bakmak en kolayıdır:
- Bilişim, ses, görüntü ve yayın alıcıları (multimedya): Yayılım için CISPR 32 (Avrupa’daki karşılığı EN 55032), bağışıklık için CISPR 35 (EN 55035). CISPR 32, bu ürünlerde CISPR 22’nin; CISPR 35 ise CISPR 24’ün yerini aldı.
- Sanayi, bilim ve tıp (ISM) RF ekipmanı: CISPR 11 (EN 55011).
- Ev aletleri ve elektrikli el aletleri: CISPR 14-1 (yayılım) ve CISPR 14-2 (bağışıklık).
- Aydınlatma: Yayılım için CISPR 15, bağışıklık için IEC 61547.
- Laboratuvar, ölçüm ve kontrol cihazları: IEC 61326-1; yayılım ve bağışıklık tek belgededir.
- Hız ayarlı elektrikli sürücüler: IEC 61800-3.
- Alarm sistemleri: Bağışıklık için EN 50130-4.
- Telsiz ekipmanı (Avrupa): ETSI EN 301 489 serisi.
Sektör aileleri
Bazı sektörlerin kendi standart aileleri vardır:
- Otomotiv: CISPR 25 (araç içi alıcıların korunması), ISO 11452 (bileşen bağışıklığı), ISO 11451 (araç bağışıklığı), ISO 7637 (besleme hatlarındaki elektriksel geçici olaylar), ISO 10605 (ESD). Yasal çerçeve UN Regülasyon No. 10’dur (R10); 07 serisi 12 Haziran 2025’te yürürlüğe girmiştir. Ayrıntı için Otomotiv sayfası.
- MIL-STD ve havacılık: MIL-STD-461 (alt sistem ve ekipman için EMI karakteristikleri) ve MIL-STD-464 (sistem düzeyi). MIL-STD-461H (17 Nisan 2026), 11 Aralık 2015 tarihli G baskısının yerine geçmiştir; sistem düzeyindeki MIL-STD-464 için ise Notice 1 ile birlikte D baskısı (9 Şubat 2026) vardır. Sözleşmeler hangi revizyonun geçerli olduğunu ayrıca belirtir. Havada kullanılan donanım için RTCA DO-160 / EUROCAE ED-14. Uzay projelerinde ECSS ailesi kullanılır; örneğin ECSS-E-ST-20-07C Rev.2 (3 Ocak 2022). Bkz. Uzay ve havacılık.
- Tıbbi: IEC 60601-1-2. Bağışıklık düzeyleri, ürünün kullanılacağı ortama bağlıdır. Bkz. Tıbbi cihazlar.
- Demiryolu: EN 50121 serisi. Bkz. Demiryolu.
- Denizcilik: IEC 60945.
Biliyor muydunuz? 2014/30/AB Direktifi için uyumlaştırılmış standartları listeleyen Komisyon Uygulama Kararı (AB) 2019/1326’da multimedya ekipmanının yayılımına ilişkin EN 55032:2015, EN 55032:2015/A11:2020 değişikliğiyle birlikte yer alır; yani bir standardın “güncel” hâli yalnızca yılıyla değil, hangi değişikliklerle anıldığıyla da belirlenir. (Kaynak: Commission Implementing Decision (EU) 2019/1326, legislation.gov.uk’deki metin; güncel liste için Avrupa Komisyonu sayfasına bakın.)
Türkiye’de benimseme: TS EN ve TS EN IEC
Türkiye’de uluslararası ve Avrupa standartları Türk Standardları Enstitüsü (TSE) aracılığıyla Türk standardı olarak yayımlanır. Bir Avrupa standardı TS EN, IEC kaynaklı bir Avrupa standardı TS EN IEC önekiyle yayımlanır. Teknik içerik çoğunlukla aynıdır; ancak yayım tarihi ve eklenen değişiklikler Türk standardında farklı olabilir, bu yüzden TSE’deki güncel kayda bakmak gerekir. Hangi standartların yönetmelik kapsamında uyumlaştırılmış sayıldığı ve güncel sürümleri için TSE ile ilgili bakanlık yayınlarına başvurulmalıdır. Bu konuyu Standart atıflarını okumak sayfasında işliyoruz.
Sık yapılan yanlışlar
- “CISPR 16 bir ürün standardıdır.” Değildir; ölçüm donanımı ve yöntemlerini anlatır, ürünlere sınır koymaz.
- “IEC 61000-4-3 geçme düzeyini belirler.” Yöntemi belirler; düzeyi ürün ya da genel standart seçer.
- “Genel standart her zaman geçerlidir.” Yalnızca ilgili bir ürün ailesi standardı yoksa devreye girer.
- “Eski numara hâlâ geçerli.” Standartlar birbirinin yerini alır; atıf yapmadan önce güncel hâli kontrol edin.